Tablica Mendelejewa (układ okresowy pierwiastków)
Mendelejew w 1869 r. odkrył prawo okresowości pierwiastków chemicznych. Zestawił je w tabeli, nazywaną do dziś tablicą Mendelejewa. Co to znaczy? Dmitrij Mendelejew uznał, że „właściwości pierwiastków są periodycznie zależne od ich mas atomowych”. Zauważył bowiem, że właściwości pierwiastków powtarzają się okresowo. Odstępstwa od tych prawidłowości można wyjaśnić istnieniem nieznanych wówczas pierwiastków (chodzi o gal, german i skand). Według jednej z anegdot praca nad odkryciem była tak wyczerpująca, że tablica nawet się naukowcowi przyśniła.
Droga Mendelejewa do sławy nie była jednak usłana różami. Pod wpływem poglądów swojego ojca przez całe życie pozostał liberałem. W XIX w. nie była to popularna postawa, o czym niejednokrotnie się przekonał. Był też najmłodszym z czternaściorga dzieci Iwana Pawłowicza (dyrektora gimnazjum) oraz Marii Dmitrijewnej, która stała na czele huty szkła.
Dmitrij Mendelejew (ur. 8 lutego 1834 r. w Tobolsku). Trudna droga na szczyt
Szybka śmierć ojca i pożar należącej do matki fabryki miały wpływ na dalsze losy przyszłego naukowca. Zubożała rodzina przeniosła się wówczas do Petersburga. Był 1849 rok. Po studiach na wydziale matematyczno-fizycznym Głównego Instytutu Pedagogicznego w Petersburgu Mendelejew przeniósł się z 1855 r. na Krym. Powodem był fatalny stan zdrowia spowodowany gruźlica. Krym był wówczas słynny z uzdrowiskowego klimatu. W Symferopolu został wykładowcą, ale karierę przerwała wojna krymska (1853-1856). Po zażegnaniu kłopotów ze zdrowiem wrócił w 1857 r. do Petersburga.
Burzliwe życie osobiste Mendelejewa (nieudane małżeństwo i separacja) sprawiło, że naukowiec całkowicie poświęcił się nauce. W 1863 r. Mendelejew objął dwa stanowiska: profesora chemii w Petersburskim Instytucie Technicznym oraz docenta na Petersburskim Uniwersytecie Państwowym. Prowadzone przez Mendelejewa wykłady z chemii teoretycznej i organicznej cieszyły się ogromną popularnością wśród studentów.
Kariera Mendelejewa zaczęła nabierać rozpędu. Na początku 1865 r. obronił pracę doktorką i przez kolejne sześć lat sprawił, że Petersburg stał się znaczącym ośrodkiem badawczym w zakresie chemii na naukowej mapie świata.
W 1876 r. Mendelejew zakochał się w 17-letniej Annie Iwanownie Popowej. Na śłub zgodzić się nie chcieli rodzice nastolatki, dlatego wysłali córkę na studia do Włoch. To nie przeraziło znanego już naukowca, który 1881 r. zagroził swojej wybrance samobójstwem, jeśli do małżeństwa nie dojdzie.
Małżeństwo jednak stało się faktem, mimo że w świetle ówczesnego prawa Mendelejew był uznany za bigamistę. Tym bardziej że dopiero miesiąc po powtórnym ożenku rozstał się z pierwszą żoną. Niezgodne z zasadami działania odbiły się na karierze naukowej. Mendelejew nie został bowiem przyjęty w poczet członków Rosyjskiej Akademii Nauk.
Dmitrij Mendelejew – ciekawostki
Mendelejew trzymał stronę studentów domagających się liberalizacji systemu władzy. Spotkało się to z dezaprobatą ze strony rosyjskiego ministra oświaty. W rezultacie hołdujący liberalnym poglądom Mendelejew zrezygnował w 1890 r. z posady na Uniwersytecie Petersburskim.
Trzy lata później został dyrektorem Głównej Izby Miar i Wag. To jemu przypisuje się naukowe opracowanie napoju, które potocznie nazywano „wódką”. Ostatecznie wódkę uznano za narodowy trunek o nazwie Moskiewski Specjał.
Mendelejew umiejętnie łączył naukę z biznesem, pokazując niejednokrotnie żyłkę do interesu. Był jednym z odkrywców pokładów węgla i rudy żelaza w Donbasie. Brał też udział w uruchomieniu pierwszej rosyjskiej rafinerii. Wynalazł również pirokolodion, rodzaj prochu bezdymnego.
W 1905 r. Mendelejew został przyjęty w poczet członków Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk. Został nominowany do Nagrody Nobla z chemii rok później, ale wewnętrzne naciski przeciwników naukowca sprawiły, że nagroda powędrowała w ręce Svante Moissana. Kandydatura Mendelejewa została zablokowana i rok później.
Mendelejew zmarł w 1907 r. w w wieku 72 lat. W Petersburgu zachorował na grypę.
